Κοσμάς Σφυρίου: Το Καστελλόριζο και η Διεθνής Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Κοσμάς Σφυρίου

Η Διεθνής Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) υπογράφηκε στις 10 Δεκέμβρη 1982 και άρχισε η εφαρμογή της στις 16 Νοέμβρη 1994. Το 1995 ψηφίστηκε από το Ελληνικό Κοινοβούλιο ο Ν. 2321/95 «Κύρωση της UNCLOS και της Συμφωνίας για το μέρος ΧΙ».
Να σημειωθεί ότι έχει κυρωθεί από 168 χώρες και έχει την αποδοχή και της Ε.Ε.

Σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 121 αυτής της Διεθνούς Σύμβασης, το Καστελλόριζο έχει τη δική του υφαλοκρηπίδα και την επήρειά του στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της χώρας μας, στα νοτιοανατολικά θαλάσσια σύνορά της.

Αυτή η παράγραφος αναφέρει επί λέξει:
«2. Εκτός από τους βράχους της παρ. 3, τα νησιά (που μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη ζωή ή οικονομική ζωή) έχουν χωρικά ύδατα, συνοριακή ζώνη, αποκλειστική οικονομική ζώνη (Α.Ο.Ζ.) και υφαλοκρηπίδα, που καθορίζονται — για κάθε νησί — σύμφωνα με την παρούσα Σύμβαση, όπως και στις ηπειρωτικές περιοχές».

Εκτός από την παραπάνω ρητή διάταξη της UNCLOS, υπάρχουν και αποφάσεις του Μόνιμου Διαιτητικού Δικαστηρίου της Χάγης που συνιστούν νομολογία και ερμηνεύουν αναλυτικότερα ποια νησιά έχουν τα δικαιώματα που προανέφερα. Για παράδειγμα, θ’ αναφέρω την προσφυγή των Φιλιππίνων κατά της Κίνας, για την οποία το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης, στις 29/10/2015, αποφάνθηκε:

1. Έχει δικαιοδοσία να εκδώσει απόφαση (έστω κι αν η προσφυγή είναι μονομερής), η οποία είναι δεσμευτική για την Κίνα (βάσει του άρθρου 296 της Διεθνούς Σύμβασης UNCLOS).
2. Ερμήνευσε ποια είναι η έννοια του «να συντηρήσουν ανθρώπινη ζωή», που αναφέρεται στο άρθρο 121 της Σύμβασης, ως εξής:
   «Ανθρώπινη ζωή νοείται η συνεχής παρουσία μιας κοινότητας ανθρώπων (χωρίς να καθορίζεται αριθμός), που να αισθάνονται το νησί ως κατοικία τους και να επιθυμούν να παραμείνουν σ’ αυτό».

Φυσικά, το Καστελλόριζο, με τη μακραίωνη ιστορική διαδρομή των κατοίκων του (που σύμφωνα με την απογραφή του 2021 είναι 594), καλύπτει όχι μόνο τη συνεχή παρουσία τους σ’ αυτό και την επιθυμία τους να παραμένουν επί αιώνες στο νησί που θεωρούν κατοικία τους, αλλά και το γεγονός ότι η κοινότητά τους είναι οργανωμένη σε αυτοδιοικητικό δήμο, με βασικές υπηρεσίες εξυπηρέτησης των κατοίκων.

Παρέχεται εκπαίδευση σε δύο βαθμίδες (πρωτοβάθμια σε δημοτικό σχολείο και δευτεροβάθμια σε γυμνάσιο και λυκειακές τάξεις), ενώ λειτουργούν υπηρεσίες του ελληνικού κράτους, όπως λιμενικός σταθμός, αστυνομικός σταθμός, τελωνείο, ταχυδρομείο και άλλες.

3. Ερμήνευσε ποια είναι η έννοια της «οικονομικής ζωής», που αναφέρεται στο άρθρο 121 της Σύμβασης, ως εξής:
   «Οικονομική ζωή νοείται η εκμετάλλευση των πόρων του νησιού, αφού οι πόροι του πρέπει να συμβάλλουν στη διαβίωση των κατοίκων».
   (Το Μόνιμο Διαιτητικό Δικαστήριο της Χάγης δεν δέχεται την εισαγωγή προϊόντων ως μέρος της «οικονομικής ζωής»).

Φυσικά, στο Καστελλόριζο οι κάτοικοι εξασφαλίζουν τα προς το ζην εκμεταλλευόμενοι τους φυσικούς, ιστορικούς και πολιτιστικούς πόρους του νησιού τους. Καλλιεργούν γη (στο μέτρο του δυνατού), ψαρεύουν αλιεύματα και επιδίδονται στην κτηνοτροφία στο νησί τους και σε κάποιες από τις παρακείμενες 13 ελληνικές νησίδες.
Εκμεταλλεύονται τους ιστορικούς και πολιτιστικούς πόρους και αναπτύσσουν τουριστική δραστηριότητα, αξιοποιώντας το αεροδρόμιο και το λιμάνι που διαθέτει το νησί. Έτσι, συντηρούνται και λειτουργούν ξενοδοχεία και άλλα τουριστικά καταλύματα.
Είναι μάλιστα ξακουστή η εμπορική δεινότητα που είχαν οι Καστελλοριζιοί από αιώνων (συνοδευόμενη από τη ναυτική παράδοση), μέχρι σήμερα. Και για να διεκπεραιώνουν οι κάτοικοι τις οικονομικές τους συναλλαγές, στο νησί λειτουργεί τράπεζα.

Επομένως, το Καστελλόριζο πληροί απολύτως τόσο τους όρους που προβλέπει η παρ. 2 του άρθρου 121 του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, όσο και τη νομολογία του Μόνιμου Διαιτητικού Δικαστηρίου της Χάγης, που ερμήνευσε αυτούς τους όρους και έχει: χωρικά ύδατα, συνοριακή ζώνη, αποκλειστική οικονομική ζώνη (Α.Ο.Ζ.) και υφαλοκρηπίδα, που καθορίζονται όπως και στις ηπειρωτικές περιοχές.

Αυθαίρετα η Τουρκία παραβλέπει αυτά τα δικαιώματα και εκδίδει παράνομους (κατά το Διεθνές Δίκαιο) χάρτες, στους οποίους αγνοεί τελείως αυτά τα διεθνώς αναγνωρισμένα δικαιώματα του Καστελλόριζου ή το «εγκλωβίζει» στα 6 ν.μ., όπως έπραξε προχθές, με τη δημοσίευση των θαλάσσιων πάρκων και μάλιστα έξω από τα χωρικά του ύδατα…

Πέρα από την απαντητική δήλωση του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, επιβάλλεται η άμεση καταγγελία και αυτής της αυθαιρεσίας της Τουρκίας στον Ο.Η.Ε. και στην UNESCO.