Νικοτίνη και εξάρτηση: 30 αποτυχημένες απόπειρες να κόψουν το κάπνισμα 1 στους 2 Έλληνες

Rodiaki NewsRoom

Η Ελλάδα παραμένει μια χώρα με ισχυρή σχέση με τη νικοτίνη. Το συμβατικό τσιγάρο εξακολουθεί να είναι παρόν στον καφέ, στο διάλειμμα της δουλειάς, στη βραδινή έξοδο.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, δίπλα στο κλασικό πακέτο έχουν εμφανιστεί ηλεκτρονικά τσιγάρα, θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, σακουλάκια νικοτίνης και άλλες εναλλακτικές μορφές. Μαζί τους, «φούντωσε» και η δημόσια συζήτηση: πόσο βλαβερά είναι; Βοηθούν πράγματι στη διακοπή; Τι ρόλο παίζουν οι γεύσεις; Και ποιες είναι οι απόψεις του κόσμου;

Σε αυτό το πλαίσιο, η Metron Analysis πραγματοποίησε μια πανελλαδική έρευνα για τις συμπεριφορές και τις στάσεις απέναντι στα προϊόντα νικοτίνης, φωτίζοντας ένα πεδίο όπου μέχρι τώρα κυριαρχούσαν κυρίως οι εντυπώσεις.

Πώς έγινε η έρευνα

Η έρευνα διεξήχθη σε τρεις φάσεις μέσα στο 2025 – Ιούνιο, Ιούλιο και Σεπτέμβριο – ώστε να αποτυπωθούν (πιο) σταθερά οι στάσεις του κοινού και όχι μια στιγμιαία τάση. Συμμετείχαν 2.017 άνδρες και γυναίκες, 18 ετών και άνω, από όλη την Ελλάδα, με συνδυασμό τηλεφωνικών και online συνεντεύξεων και στάθμιση ως προς το φύλο, την ηλικία και την περιοχή κατοικίας. Το δείγμα είναι ισορροπημένο (50% άνδρες – 50% γυναίκες) και καλύπτει όλες τις ηλικίες, από 18-24 έως 65+. Η εικόνα που προκύπτει είναι, επομένως, αντιπροσωπευτική για τον ενήλικο πληθυσμό.

4 στους 10 χρησιμοποιούν κάποιο προϊόν νικοτίνης

Παρά τη συζήτηση για μείωση του καπνίσματος, η χρήση νικοτίνης παραμένει υψηλή. Περίπου 4 στους 10 ενήλικες δηλώνουν ότι σήμερα χρησιμοποιούν κάποιο προϊόν νικοτίνης – συμβατικό τσιγάρο, ηλεκτρονικό, θερμαινόμενο, σακουλάκια νικοτίνης κ.ά.

Το συμβατικό τσιγάρο εξακολουθεί να κυριαρχεί:

• Περίπου 26% είναι τρέχοντες καπνιστές.
• Άλλο ένα 25% δηλώνει πρώην καπνιστής
• Σχεδόν οι μισοί (48%) δεν έχουν καπνίσει ποτέ.

Τα νέα προϊόντα έχουν μικρότερη, αλλά υπαρκτή παρουσία:

• Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα χρησιμοποιούνται σήμερα από ένα μικρό ποσοστό ενηλίκων, με μεγαλύτερη διείσδυση στο φοιτητικό κοινό (22%).
• Τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού εμφανίζονται με διψήφια ποσοστά χρήσης, ιδιαίτερα σε ηλικίες 18-54.
• Τα σακουλάκια νικοτίνης παραμένουν πιο εξειδικευμένο προϊόν, αλλά με αξιοσημείωτο ποσοστό δοκιμής (8% σε ηλικίες 18-24).

Η ηλικία παίζει ρόλο: στις ηλικίες 18-64, σχεδόν ο 1 στους 2 έχει κάποια σχέση με προϊόν νικοτίνης, ενώ στους 65+ η χρήση μειώνεται σημαντικά. Ακόμη μεγαλύτερα ποσοστά καταγράφονται σε φοιτητές και νεότερους ενήλικες, όπου η χρήση ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων είναι αισθητά υψηλότερη.

Από πού ξεκινά η σχέση με τη νικοτίνη

Ένα κρίσιμο σημείο της έρευνας αφορά τη «πρώτη επαφή» με τη νικοτίνη. Παρά την ανησυχία ότι τα νέα προϊόντα μπορεί να λειτουργούν ως «πύλη εισόδου» για τους νέους, τα δεδομένα δείχνουν κάτι διαφορετικό:

• Η συντριπτική πλειονότητα όσων έχουν χρησιμοποιήσει νικοτίνη ξεκίνησε με συμβατικό τσιγάρο (από 71% στους 18-24 ετών έως 97% στους 65+).
• Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα αποτελούν ελάχιστο ποσοστό της πρώτης επαφής – γύρω στο 3%.
• Από αυτούς, ένα τμήμα δηλώνει ότι ξεκίνησε ως ανήλικος: 14% κάτω των 15 ετών και 20% μεταξύ 16-17 ετών.

Με άλλα λόγια: μέχρι σήμερα, σχεδόν όλοι ξεκινούν από το συμβατικό τσιγάρο. Τα ηλεκτρονικά και τα θερμαινόμενα προϊόντα εμφανίζονται κυρίως ως μεταγενέστερη επιλογή, όχι ως αφετηρία.

Η δύσκολη μάχη της διακοπής

Η απεξάρτηση από το συμβατικό τσιγάρο παραμένει δύσκολη υπόθεση. Όπως καταγράφεται, 2 στους 3 καπνιστές θεωρούν τους εαυτούς τους εθισμένους στη χρήση τσιγάρων, ποσοστό σχετικά υψηλότερο από τον εθισμό στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού. Επιπλέον, οι σχετικοί καπνιστές έχουν προσπαθήσει πολλές φορές – και συχνά χωρίς μόνιμο αποτέλεσμα:

• Ένα πολύ μεγάλο ποσοστό δηλώνει ότι έχει κάνει πολλαπλές προσπάθειες διακοπής.
• Ο μέσος αριθμός προσπαθειών, μεταξύ όσων το έχουν επιχειρήσει, είναι πολύ υψηλός: από 7 έως και 30 φορές.

Οι λόγοι για τους οποίους θα σκέφτονταν να το κόψουν είναι ενδεικτικοί (αναγράφονται οι 3 πρώτοι):

• Υγεία και φόβος για τις συνέπειες (68%)
• Καλύτερη φυσική κατάσταση και καθημερινή λειτουργικότητα (51%)
• Οικονομική επιβάρυνση (41%)

Στους χρήστες ηλεκτρονικών και θερμαινόμενων, η εικόνα είναι λίγο διαφορετική: δηλώνουν λιγότερη εξάρτηση, λιγότερες (και πιο πρόσφατες) απόπειρες διακοπής και μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη χρήση.

Η μετάβαση στα νέα προϊόντα: Από την ανάγκη για αλλαγή

Ένα από τα επαναλαμβανόμενα ευρήματα είναι ότι η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και θερμαινόμενων προϊόντων δεν έρχεται «τυχαία», αλλά συχνά ως μέρος μιας προσπάθειας αλλαγής. Μεταξύ των τωρινών χρηστών ηλεκτρονικού τσιγάρου:

• Πολλοί (περίπου 60%) δηλώνουν ότι στράφηκαν στο ηλεκτρονικό ύστερα από προσπάθεια να κόψουν τα συμβατικά τσιγάρα.
• Άλλοι αναφέρουν ότι ήθελαν να μειώσουν τον αριθμό των συμβατικών τσιγάρων (64%), θεωρώντας το ηλεκτρονικό ως ενδιάμεσο βήμα.

Κομβικό στοιχείο είναι οι γεύσεις. Σημαντικό ποσοστό όσων κατάφεραν να περιορίσουν (71%) ή να διακόψουν (76%) το συμβατικό τσιγάρο με τη βοήθεια του ηλεκτρονικού. Επιπλέον, δηλώνουν ότι υπάρχει ένα σαφές αντιλαμβανόμενο όφελος για την υγεία τους μετά την έναρξη χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων (34%) ή θερμαινόμενων προϊόντων (45%). Ωστόσο, σε υποθετικό σενάριο αποκλεισμού τους από το άτμισμα, το 45% θα στρεφόταν σε κάποιο συμβατικό ή στριφτό τσιγάρο.

Πηγή: ygeiamou.gr