Μαρία Καρίκη: Όταν κυριαρχεί το «εγώ»

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, MSc

Οι ανθρώπινες σχέσεις δοκιμάζονται έντονα στη σημερινή εποχή. Έχουμε στα χέρια μας πολλά μέσα για επικοινωνία και αλληλεπίδραση, αλλά από την άλλη μπορεί να νιώθουμε πιο μόνοι από ποτέ. Γιατί δεν μπορούμε άραγε να συνδεθούμε σε βάθος; Περιτριγυριζόμαστε από τόσους ανθρώπους, τόσες δραστηριότητες, τόσες επιλογές και ευκαιρίες, αλλά η μοναξιά, το άγχος και η κατάθλιψη μοιάζουν να κάνουν την εμφάνισή τους όλο και πιο συχνά. Τι κάνει λάθος ο σημερινός άνθρωπος;

Η αλήθεια είναι ότι «διψάμε» για αλληλεπίδραση με τους άλλους και πράγματι είναι μια σημαντική ψυχική ανάγκη η κοινωνικοποίηση. Αυτό δε σημαίνει, όμως, ότι η πρόθεση από μόνη της είναι αρκετή. Είμαστε διατεθειμένοι να αφήσουμε το «εγώ» μας και να δεθούμε ουσιαστικά με το άτομο που μας ενδιαφέρει; Μπορούμε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας αλλαγές, υποχωρήσεις, προσαρμογές και υπερβάσεις; Ή μήπως θέλουμε να γίνουν τα πράγματα όπως τα έχουμε εμείς στο μυαλό μας;

Όταν δύο άνθρωποι συναντιούνται, τα πράγματα δεν είναι απλά. Συναντιούνται οι ιστορίες τους, τα βιώματά τους, οι ιδιοσυγκρασίες τους, τα τραύματά τους, το παρελθόν τους, οι προσωπικότητές τους, οι φόβοι τους, οι συνήθειές τους, ο τρόπος που μεγάλωσαν και διαπαιδαγωγήθηκαν και πολλά άλλα. Όλα αυτά, επομένως, περιπλέκουν το μεταξύ τους. Κάποια θα είναι εις γνώσιν τους. Άλλα θα γίνονται υποσυνείδητα. Μπροστά, λοιπόν, σε όλη αυτή την περιπλοκότητα, το «εγώ» δεν βοηθάει καθόλου να ξεπεράσουμε τις διαφορές μας. Αντιθέτως, τις ενισχύει και τις πολώνει.

Όταν το άτομο «βγει» από το σκληρό περίβλημα του «Εγώ» του, κατανοεί πιο βαθιά τον άλλο άνθρωπο. Αναπτύσσει την παρατηρητικότητα, την ενσυναίσθηση, τη συμπόνια, την υπομονή, τον σεβασμό. Μαθαίνει να αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται τη διαφορετικότητα, χωρίς να προσπαθεί πια να την ακυρώσει ή να την υποβιβάσει, αλλά την αποδέχεται ως φυσιολογικό μέρος της συνύπαρξης δύο διαφορετικών ατόμων. Μακριά από το «Εγώ» μας νιώθουμε πιο απελευθερωμένοι από το να αποδείξουμε ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο, ποιος λέει το σωστό και ποιος το λάθος. Αντί αυτού, προσπαθούμε να καταλάβουμε περισσότερο τη θέση του άλλου. Γιατί νιώθει έτσι; Πώς το βλέπει από τη μεριά του; Ποιο είναι το δικό μας μερίδιο ευθύνης;

Αντιθέτως, το «εγώ» μας, όταν είναι έντονα καλλιεργημένο, θέλει να έχει δίκιο συνέχεια! Δεν αναγνωρίζει και δεν παραδέχεται τα λάθη του. Υποστηρίζει ότι για όλα φταίει πάντα κάποιος άλλος. Ανυπομονεί να γίνουν τα πράγματα με το δικό του «σωστό» τρόπο και όποιος δεν συμφωνεί, απλά αμφισβητείται, ακυρώνεται, απομακρύνεται! Η μοναδική αλήθεια που αναγνωρίζει είναι η δική του! Δεν συμβιβάζεται, δεν υποχωρεί. Δεν ακούει και δεν είναι διατεθειμένο να αλλάξει. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να συνυπάρχει κανείς με τέτοια άτομα. Τα άτομα αυτά δεν θέλουν συνομιλητές ή συνοδοιπόρους. Θέλουν υπάκουους ακολούθους...

Καμία ανθρώπινη σχέση δεν μπορεί να είναι υγιής, ισορροπημένη και με διάρκεια αν ο ένας από τους δύο ή και οι δύο προβάλλουν στη σχέση τους ένα ισχυρό «εγώ». Αν επιδιώκει μόνιμα ο ένας να επιβληθεί στον άλλο, τότε η σχέση είναι μη ισότιμη και μετατρέπεται σε καταπιεστική, χειριστική, τοξική, κακοποιητική σχέση. Παρά τις όποιες πιθανές προσπάθειες, το «εγώ» δεν κάμπτεται εύκολα. Θα πρέπει ο ίδιος ο άνθρωπος να αναστοχαστεί πάνω στο «εγώ» του και να συνειδητοποιήσει τα αποτελέσματά του σε άλλους ανθρώπους.

Ο εγωισμός, ο ναρκισσισμός, η υπεροψία, τα συμπλέγματα ανωτερότητας, η απολυτότητα, η αδιαλλαξία και οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό μάς κάνει να πιστεύουμε ότι μπορούμε να επιβληθούμε σε έναν άλλο άνθρωπο, χωρίς να σεβαστούμε τη δική του αλήθεια, μάς κατατάσσει στην κατηγορία των ατόμων με αυξημένο «Εγώ». Χωρίς αυτοκριτική, πάντα θα αποποιούμαστε τις ευθύνες μας και θα θεωρούμε αυτονόητο ότι αυτό που λέμε εμείς είναι η μόνη σωστή εκδοχή! Δεν ακούμε πια πραγματικά και σε βάθος ο ένας τον άλλο. Απλά θέλουμε να διακόψουμε τη συζήτηση για να πούμε αυτό που θέλουμε εμείς! Σαν να μην έχει αξία η θέση του άλλου. Τη χαρακτηρίζουμε παράλογη, υπερβολική και βιαζόμαστε να την ακυρώσουμε, να την υποτιμήσουμε, να την ειρωνευτούμε. Το «εγώ» δεν μπορεί να συνυπάρξει με το ισότιμο «μαζί», με τον αμοιβαίο σεβασμό. Αν γινόταν να συνειδητοποιήσει ο άνθρωπος πόσα πολλά χάνει λόγω του «εγώ» του... πόσες στιγμές, πόσους αυθεντικούς ανθρώπους από δίπλα του, αλλά και πόσες ρωγμές προκαλεί στις σχέσεις που τον ενδιαφέρουν εξαιτίας της στάσης του, θα το σκεφτόταν σίγουρα πιο σοβαρά...!