Ελένη Κορωναίου: Εμμηνόπαυση: Δεν αλλάζουν μόνο οι ορμόνες. Αλλάζει μια ολόκληρη ζωή

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Ελένη Κορωναίου
MSc Ψυχολόγος

Η εμμηνόπαυση εξακολουθεί να είναι μία από τις πιο παρεξηγημένες περιόδους στη ζωή μιας γυναίκας. Συχνά αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως μια βιολογική μετάβαση, σαν μια φυσική συνέπεια της ηλικίας που αφορά μόνο τις ορμόνες.

Κι όμως, πίσω από τις εξάψεις, τις διαταραχές του ύπνου ή τις μεταβολές του σώματος, υπάρχει μια πολύ πιο σύνθετη ψυχολογική πραγματικότητα.

Πολλές γυναίκες που έχω συναντήσει περιγράφουν αυτή την περίοδο όχι ως ένα «τέλος», αλλά ως μια περίοδο κατά την οποία αισθάνονται ότι δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους.

«Δεν είμαι όπως ήμουν», «Θυμώνω πιο εύκολα», «Δεν έχω υπομονή», «Νιώθω ενοχές γιατί δεν αντέχω όσα άντεχα παλιά». Πρόκειται για κάποιες φράσεις που ακούγονται συχνά, αλλά σπάνια συζητιούνται δημόσια.

Η επιστήμη γνωρίζει πλέον ότι η πτώση των οιστρογόνων δεν επηρεάζει μόνο το αναπαραγωγικό σύστημα. Τα οιστρογόνα συμμετέχουν στη λειτουργία νευροδιαβιβαστών, όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και η νοραδρεναλίνη, οι οποίοι σχετίζονται με τη διάθεση, την προσοχή, τη μνήμη και τη συναισθηματική ρύθμιση. Αυτό εξηγεί γιατί πολλές γυναίκες βιώνουν ευερεθιστότητα, συναισθηματική αστάθεια, δυσκολία στη συγκέντρωση ή αυξημένο άγχος, ακόμη και αν δεν είχαν ποτέ στο παρελθόν ψυχικές δυσκολίες.

Ωστόσο, η ψυχολογία της εμμηνόπαυσης δεν εξαντλείται στη βιολογία.

Για πολλές γυναίκες, αυτή η περίοδος συμπίπτει με πολλαπλές αλλαγές ζωής. Τα παιδιά ενηλικιώνονται και απομακρύνονται από το σπίτι. Οι γονείς γερνούν και χρειάζονται φροντίδα. Οι επαγγελματικές απαιτήσεις παραμένουν υψηλές. Οι αλλαγές στο σώμα επηρεάζουν την εικόνα του εαυτού και συχνά την αυτοπεποίθηση και τη σεξουαλικότητα. Η γυναίκα καλείται να διαχειριστεί πολλούς ρόλους ταυτόχρονα, ενώ το ίδιο της το σώμα της ζητά να επιβραδύνει.

Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετές γυναίκες περιγράφουν την εμμηνόπαυση ως μια περίοδο υπαρξιακής αναθεώρησης. Η ψυχολογία αναγνωρίζει ότι οι μεγάλες βιολογικές μεταβάσεις συχνά ενεργοποιούν ερωτήματα ταυτότητας: Ποια είμαι τώρα; Τι θέλω από εδώ και πέρα; Ποιες ανάγκες μου έχω αφήσει για χρόνια στην άκρη;

Σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να συνδέει τη γυναικεία αξία με τη νεότητα, την εμφάνιση και τη διαρκή παραγωγικότητα, η εμμηνόπαυση μπορεί να βιωθεί ως απώλεια. Όχι επειδή η γυναίκα χάνει την αξία της, αλλά επειδή έχει μάθει να αξιολογεί τον εαυτό της μέσα από κοινωνικά πρότυπα που δύσκολα αφήνουν χώρο στη φυσική εξέλιξη του χρόνου.

Κι όμως, η έρευνα δείχνει και μια διαφορετική εικόνα. Πολλές γυναίκες, αφού περάσουν την πιο απαιτητική φάση της μετάβασης, αναφέρουν αυξημένη αίσθηση ελευθερίας, μεγαλύτερη αυτογνωσία και λιγότερη ανάγκη να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των άλλων. Σαν να αποκτούν σταδιακά την άδεια να ζήσουν περισσότερο σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες και λιγότερο σύμφωνα με τους κοινωνικούς ρόλους που υπηρετούσαν για δεκαετίες.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλες οι γυναίκες βιώνουν την εμμηνόπαυση με τον ίδιο τρόπο. Για όσες έχουν ιστορικό άγχους ή κατάθλιψης, η περίοδος αυτή μπορεί να αποτελεί παράγοντα αυξημένης ευαλωτότητας. Για άλλες, τα ψυχολογικά συμπτώματα συνδέονται περισσότερο με τη χρόνια αϋπνία, την εξάντληση ή τις αλλαγές στην καθημερινότητά τους. Η εξατομικευμένη αξιολόγηση είναι πάντα απαραίτητη.

Η ψυχολογική υποστήριξη κατά την εμμηνόπαυση δεν στοχεύει στο να «αντέξει» η γυναίκα αυτή τη φάση. Στοχεύει στο να τη βοηθήσει να κατανοήσει τι αλλάζει, να επεξεργαστεί τα συναισθήματά της, να αναπτύξει νέους τρόπους φροντίδας του εαυτού της και να αναγνωρίσει ότι η ταυτότητά της δεν ορίζεται από τις ορμόνες της.

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση της εμμηνόπαυσης να μην είναι οι εξάψεις ή οι ορμονικές μεταβολές. Ίσως είναι η μετάβαση από τη ζωή που οι άλλοι περίμεναν από εμάς στη ζωή που επιλέγουμε εμείς.

Και ίσως αυτή να μην είναι μια περίοδος απώλειας, αλλά η αρχή μιας βαθύτερης συμφιλίωσης με τον εαυτό μας.