Μαρία Καρίκη: Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν θέλουν ν’ αλλάξουν;

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη

Ψυχολόγος, Msc

Η αλλαγή είναι αναπόφευκτο μέρος της ζωής. Είτε μας αρέσει είτε όχι, οφείλουμε να το αποδεχτούμε και να το συμπεριλάβουμε ως δεδομένο στη διαδρομή μας. Υπάρχουν φορές που και εμείς οι ίδιοι επιθυμούμε την αλλαγή, άλλες που δυσανασχετούμε κι άλλες που αιφνιδιαζόμαστε, γιατί δεν περιμέναμε το έκτακτο που συνέβη. Όπως και να έχει, ωστόσο, χρειάζεται να είμαστε εξοικειωμένοι με την προοπτική μιας αλλαγής, γιατί διαφορετικά δεν θα μπορούμε εύκολα να προσαρμοζόμαστε σε αυτό που μας περιμένει μετά από μια αλλαγή.

Γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι ιδιαίτερα αρνητικοί απέναντι στην αλλαγή; Γιατί αντιστέκονται τόσο σθεναρά; Υπάρχουν πολλοί λόγοι που μπορούν να οδηγήσουν σε αυτή την άρνηση. Το πρώτο που πρέπει να παρατηρήσει κανείς είναι αν αντιλαμβάνονται καταρχήν οι ίδιοι ότι χρειάζεται να αλλάξουν κάτι στη ζωή τους ή και στον εαυτό τους. Πολλές φορές δεν θεωρούν ότι χρειάζεται κάτι τέτοιο. Παρά τις αντιδράσεις, ίσως, των γύρω τους, παρά τα προβλήματα που πιθανώς να προκύπτουν από τη συμπεριφορά, τις αποφάσεις και τις επιλογές τους, οι ίδιοι δεν αναγνωρίζουν ότι απαιτείται κάποια αλλαγή από μέρους τους. Δεν υπάρχει κάποια παραδοχή κι αυτό κάνει ιδιαίτερα δύσκολη τη ζωή των ανθρώπων δίπλα τους! Τι κρύβεται πίσω από μια τέτοια στάση;

Ένας βασικός λόγος που δεν επιθυμούν την αλλαγή οι άνθρωποι είναι συνήθως το γεγονός ότι έχουν “βολευτεί” σε μια συγκεκριμένη κατάσταση”. Προτιμούν τη συνήθεια, τη βολή τους, το βέβαιο, το γνώριμο παρά να ρισκάρουν, να τολμήσουν να βρεθούν σε κάτι άγνωστο. Δεν νιώθουν καλά να μην μπορούν να προβλέψουν τι θα συμβεί σε αυτό το άγνωστο. Φοβούνται και αισθάνονται δυσφορία και μόνο στη σκέψη να βγουν έξω από “τη ζώνη ασφαλείας” τους. Μοιάζει σαν να επιλέγουν τα γνώριμα προβλήματα και τις συνέπειές τους παρά να αναζητήσουν κάτι άλλο. Αναρωτιούνται αν θα είναι χειρότερη μια άλλη επιλογή ή αν τυχόν δεν τα καταφέρουν.

Η όποια αλλαγή προαπαιτεί σίγουρα και την ανάληψη της ευθύνης που της αναλογεί και μια συστηματική προσπάθεια, καθώς τίποτα δεν αλλάζει εύκολα ή γρήγορα. Κάποιοι άνθρωποι δεν έχουν τη διάθεση να αναλάβουν καμία νέα ευθύνη, ούτε το κουράγιο ή την υπομονή να προσπαθήσουν. Βλέπουν κάτι τέτοιο ως ένα “τεράστιο” εγχείρημα και δεν θέλουν να ζοριστούν, να πιεστούν, να απογοητευτούν. Οι όποιες δυσκολίες συνοδεύουν μια αλλαγή φαντάζουν στο μυαλό τους κάτι το επίπονο και ανυπέρβλητο!

Κάποιες φορές, επίσης, οι άνθρωποι διστάζουν να προχωρήσουν σε μια αλλαγή, γιατί θα πρέπει να κάνουν μια στοιχειώδη αυτοκριτική: τι πήγε λάθος; Εγώ τι λάθος έκανα; Σε αυτή την παρατήρηση του εαυτού και της ζωής τους, ίσως, έρθουν αντιμέτωποι με αλήθειες καλά συγκαλυμμένες, με συνειδητοποιήσεις που μπορεί να επιφέρουν ενοχές, φόβους και άγχη, τα οποία προσπαθούσαν διακαώς να αποφεύγουν ως τώρα. Φοβούνται ότι οι αλλαγές θα επηρεάσουν κάποιες σχέσεις με άλλους που δεν θέλουν ή φοβούνται ότι θα χάσουν την ταυτότητά τους, έτσι όπως τη γνωρίζουν τόσο καιρό. Ο τρόπος που λειτουργούν όλα τα προηγούμενα χρόνια έχει γίνει αυτοματοποιημένος και τον νιώθουν ως “σωστό”. Είναι σαν να μη πιστεύουν ότι μπορούν να υπάρχουν κι άλλοι τρόποι να σκέφτονται και να ενεργούν. Οι πεποιθήσεις τους διαμορφώθηκαν μέσα στις συνήθειες και οτιδήποτε άλλο πέραν του δικού τους “σωστού” τους φαίνεται περίεργο ή ξένο.

Υπάρχουν, βέβαια, και εκείνοι που περιμένουν πάντα να αλλάξουν πρώτα οι άλλοι. Πιστεύουν ότι οι δικές τους συμπεριφορές είναι ως επί των πλείστων αντιδράσεις στις συμπεριφορές των άλλων πρωτίστως. Κι αφού δεν αλλάζουν οι άλλοι που “φταίνε” γιατί να αλλάξουν οι ίδιοι; Επικρατεί ο εγωισμός μαζί με αρκετά έντονες συναισθηματικές πεποιθήσεις θυματοποίησης, εκδικητικότητας, αντιποίνων. Οι ίδιοι δικαιολογούν πάντα τον εαυτό τους και προβάλλουν με την κάθε ευκαιρία το δίκιο που έχουν! Ακόμα, κι αν ζουν ανάμεσα σε δυσλειτουργικά μοτίβα συμπεριφοράς και σχέσεων αρνούνται να “υποχωρήσουν” πρώτοι. Μοιάζει σαν να βιώνουν τους άλλους ανταγωνιστικά, αντί να σκέφτονται περισσότερο τη βελτίωση της δικής τους ποιότητας ζωής και την αυτοπροστασία τους.

Όποιος, όμως, συνεχίζει να φοβάται και να αντιστέκεται στην αλλαγή, δυστυχώς κάποια στιγμή θα μείνει “πίσω” σε αντίθεση με τους άλλους γύρω του που θα προχωρούν στα επόμενα βήματα! Κανείς δεν έχει εγγυήσεις για το τι θα γίνει μετά. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Κανείς δεν μπορεί ποτέ να έχει τον απόλυτο έλεγχο. Το ζητούμενο είναι να μη μένεις στάσιμος και καθηλωμένος σε ένα σημείο. Να επιδιώκεις την όλο και καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Η προσαρμογή στην αλλαγή πάντα ήταν και πάντα θα είναι δεξιότητα ζωής! Για αυτό ας έχουμε το νου μας να μην είμαστε άκαμπτοι ή απόλυτοι!

…………….

ΦΩΤΟ ΖΕΛΚΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ Δημοκρατικώς επιλεγμένη βλακεία

Γράφει ο Θάνος Ζέλκας

Στον κοινωνικό περίγυρο του καθενός υπάρχει σίγουρα κάποιος που μπορεί, με απόλυτη σοβαρότητα, να εκστομίσει τη μεγαλύτερη βλακεία που έχει ακουστεί ποτέ. Καθότι όμως, όπως λέει και ο συγγραφέας, οι βλάκες είναι γεμάτοι αυτοπεποίθηση, εκείνος δεν θα πτοηθεί από την κοινωνική κατακραυγή και θα συνεχίσει τον αγώνα του να «ξυπνήσει» τους υπόλοιπους. Κάποιοι θα γελάσουν, κάποιοι θα τον αγνοήσουν και ενδεχομένως κάποιοι άλλοι να τον θεωρήσουν ένα είδος γκουρού και να τον ακολουθήσουν.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο ίδιος άνθρωπος αποκτήσει εξουσία, βρει μικρόφωνα και, ακόμη χειρότερα, καταλήξει να έχει κοινοβουλευτική παρουσία. Εκεί η θεόπνευστη βλακεία του αποκτά άλλη διάσταση. Κανείς δεν θα του επισημάνει ευθέως ότι η σύνδεση με τον εγκέφαλό του παρουσιάζει προβλήματα. Αντιθέτως, ενδέχεται να γίνει θέμα που θα απασχολήσει για μέρες την κοινή γνώμη. Οι απόψεις του θα περάσουν από το μικροσκόπιο των πολιτικών αναλυτών, θα προκαλέσουν αντιπαραθέσεις και θα γίνουν αφορμή για ομηρικούς καβγάδες στα κοινωνικά δίκτυα.

Το αξιοπερίεργο δεν είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι που εκστομίζουν βλακείες. Η φύση υπήρξε ανέκαθεν γενναιόδωρη σε τέτοια ζητήματα. Το αξιοπερίεργο είναι ότι ορισμένους από αυτούς τους εμπιστευόμαστε να νομοθετούν, να ελέγχουν την εξουσία και να εκπροσωπούν εκατομμύρια πολίτες.

Και ύστερα πέφτουμε από τα σύννεφα. Πρόκειται για ένα ιδιότυπο εθνικό άθλημα, στο οποίο διακρινόμαστε για τη συχνότητα των συμμετοχών μας. Κάθε δημόσια δήλωση που προσβάλλει την κοινή λογική προκαλεί νέα μαζική πτώση. Ευτυχώς, τα σύννεφα έχουν την ικανότητα να σχηματίζονται και σε χαμηλά ύψη, ώστε να αποφεύγονται οι σοβαροί τραυματισμοί.

Αυτό έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την ιδιωτική μας ζωή. Εκεί φροντίζουμε να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και επιμελείς. Ακόμη και το καρπούζι που πρόκειται να αγοράσουμε το υποβάλλουμε σε μια σειρά ακουστικών δοκιμασιών αμφίβολης επιστημονικής εγκυρότητας. Πριν καλέσουμε κάποιον τεχνίτη για να αποκαταστήσει μια βλάβη στο σπίτι μας, κάνουμε μια στοιχειώδη έρευνα αγοράς και φροντίζουμε να ακούσουμε τη γνώμη ανθρώπων που εμπιστευόμαστε.

Στην πολιτική, αντίθετα, οι διαδικασίες αξιολόγησης εμφανίζονται ενίοτε εντυπωσιακά απλουστευμένες. Ένα αναγνωρίσιμο πρόσωπο, ένα ευχάριστο χαμόγελο, μια επιτυχημένη τηλεοπτική παρουσία ή μια οικογενειακή παράδοση μπορούν να λειτουργήσουν ως επαρκή διαπιστευτήρια για την ανάληψη δημόσιας εξουσίας.

Άνθρωποι στους οποίους δύσκολα θα αναθέταμε τη διαχείριση ενός περιπτέρου αποκτούν αρμοδιότητες επί του κρατικού προϋπολογισμού. Άνθρωποι γεμάτοι συμπλέγματα και εμμονές με την εξουσία και τις ραδιουργίες ζεσταίνουν με «περίσσεια χάρη» τις καρέκλες της δημόσιας διοίκησης.

Τα πολιτικά κόμματα, ασφαλώς, δεν είναι αμέτοχα. Καταρτίζουν ψηφοδέλτια στα οποία η αναγνωρισιμότητα συχνά ανταγωνίζεται την επάρκεια, ενώ η δημοσιότητα αντιμετωπίζεται ως αυτοτελές πολιτικό προσόν. Η διαδικασία θυμίζει φυλλάδιο σουβλατζίδικου. Η παρουσίαση των προϊόντων είναι όσο το δυνατόν πιο ελκυστική, αλλά ουδείς γνωρίζει την ποιότητά τους πριν από τη δοκιμή. Αν είναι καλή, η θεά Τύχη στάθηκε στο πλευρό μας. Αν είναι κακή, τον λογαριασμό θα πληρώσουν οι αποχετεύσεις.

Προφανώς, ούτε όσοι τους ψηφίζουν είναι αμέτοχοι. Αν επιλέγαμε τους πολιτικούς με την ίδια επιμέλεια που θα αναζητούσαμε γαμπρούς και νύφες για τα παιδιά μας, ενδεχομένως να είχαμε λίγο καλύτερη τύχη ως χώρα. Δυστυχώς, σε αυτό το παιχνίδι συμμετέχουν δύο πλευρές. Εκείνοι που μας προσφέρουν τις όποιες επιλογές κι εμείς που τις κάνουμε.

Βεβαίως, κανείς δεν διαθέτει το χάρισμα της πολιτικής προφητείας. Η ψήφος εμπεριέχει αβεβαιότητα, ενώ ακόμη και μια προσεκτική επιλογή μπορεί να αποδειχθεί λανθασμένη. Άλλο, όμως, η αστοχία μιας τεκμηριωμένης κρίσης και άλλο η απουσία της.

Η δημοκρατία δεν προβλέπει εγγύηση καλής λειτουργίας ούτε δικαίωμα υπαναχώρησης. Προσφέρει, αντιθέτως, τη δυνατότητα επανεξέτασης της επιλογής. Κάτι που προϋποθέτει την αναγνώριση ότι υπήρξε επιλογή.

Αν συνεχίσουμε να επιλέγουμε με κριτήριο την αναγνωρισιμότητα και όχι την αξιοκρατία, θα συνεχίσουμε να έχουμε τα ίδια αποτελέσματα. Ακόμη και σε αυτό το χαοτικό πείραμα της επιλογής αντιπροσώπων, ευτυχώς υπάρχουν κάποιες αρχικές συνθήκες που μπορούν να μας δώσουν μια υποψία για την έκβασή του. Το να επαναλαμβάνουμε το ίδιο πείραμα, με τις ίδιες ακριβώς αρχικές συνθήκες, περιμένοντας διαφορετικό αποτέλεσμα, είναι τελικά η σίγουρη οδός προς την παράνοια.