Γιάννης Σαμαρτζής: Η Ελλάδα στην ευρωπαϊκή κούρσα της προστιθέμενης αξίας: Η θέση της στην κατάταξη των χωρών της ΕΕ

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γιάννης Σαμαρτζής

Οικονομολόγος 

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σήμερα σε μια περίοδο ραγδαίων μεταβολών, όπου η τεχνολογική πρόοδος, η ψηφιοποίηση, η καινοτομία και η πράσινη ανάπτυξη αποτελούν τους βασικούς παράγοντες που καθορίζουν την ανταγωνιστικότητα των κρατών. Στο νέο αυτό διεθνές περιβάλλον, η οικονομική ανάπτυξη δεν εξαρτάται πλέον μόνο από την ποσότητα των παραγόμενων αγαθών και υπηρεσιών, αλλά κυρίως από την υψηλή προστιθέμενη αξία που αυτά ενσωματώνουν, δηλαδή από τη γνώση, την τεχνολογία, την εξειδίκευση και την καινοτομία που τα συνοδεύουν. Οι χώρες που επενδύουν σε αυτούς τους τομείς επιτυγχάνουν μεγαλύτερη παραγωγικότητα, υψηλότερα εισοδήματα και διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη.

Η Ελλάδα, μετά από μια μακρά περίοδο οικονομικής κρίσης και δημοσιονομικών προκλήσεων, έχει σημειώσει σημαντικά βήματα προς την οικονομική σταθερότητα και την ανάκαμψη. Ωστόσο, η διατήρηση της αναπτυξιακής πορείας απαιτεί έναν βαθύτερο μετασχηματισμό του παραγωγικού της μοντέλου. Η μετάβαση από μια οικονομία που στηρίζεται κυρίως στην κατανάλωση και σε κλάδους χαμηλής παραγωγικότητας, σε μια οικονομία υψηλής προστιθέμενης αξίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, την αύξηση των εξαγωγών, τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και τη συνολική ευημερία της κοινωνίας.

Η ελληνική οικονομία για πολλές δεκαετίες στηρίχθηκε κυρίως στην κατανάλωση, στις υπηρεσίες, στις κατασκευές, στον τουρισμό και στο εμπόριο. Οι τομείς αυτοί συνέβαλαν σημαντικά στην οικονομική ανάπτυξη και στη δημιουργία θέσεων εργασίας, ωστόσο δεν επαρκούν από μόνοι τους για να εξασφαλίσουν υψηλούς και διατηρήσιμους ρυθμούς ανάπτυξης σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον. Η οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2009 ανέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, όπως τη χαμηλή παραγωγικότητα, τις περιορισμένες επενδύσεις, την εξάρτηση από την εσωτερική κατανάλωση και την ανεπαρκή παραγωγή εξωστρέφειας, των διεθνώς ανταγωνιστικών προϊόντων.

Ο όρος «υψηλή προστιθέμενη αξία» αναφέρεται στην οικονομική αξία που δημιουργείται κατά την παραγωγική διαδικασία μέσω της γνώσης, της καινοτομίας, της τεχνολογίας, της εξειδίκευσης και της ποιότητας. Μια οικονομία υψηλής προστιθέμενης αξίας δεν ανταγωνίζεται κυρίως με χαμηλό εργατικό κόστος ή χαμηλές τιμές, αλλά με την ποιότητα των προϊόντων και υπηρεσιών της, την τεχνολογική υπεροχή, την καινοτομία και την αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεών της. Οι χώρες που έχουν επενδύσει συστηματικά στην έρευνα, στην εκπαίδευση, στην τεχνολογία και στις προηγμένες παραγωγικές διαδικασίες, επιτυγχάνουν υψηλότερη παραγωγικότητα, μεγαλύτερους μισθούς, ισχυρότερες εξαγωγές και υψηλότερο βιοτικό επίπεδο για τους πολίτες τους.

Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση αυτής της μετάβασης. Η γεωγραφική της θέση, το υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό, η ναυτιλία, ο τουρισμός, η αγροδιατροφή, η φαρμακοβιομηχανία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ο δυναμικός κλάδος των ψηφιακών υπηρεσιών, προσφέρουν σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον για επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων, τεχνολογικά πάρκα, υπηρεσίες πληροφορικής, έρευνα και ανάπτυξη, καθώς και σε νεοφυείς επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε τομείς υψηλής τεχνολογίας.

Επιπλέον, η χώρα μας αναδεικνύεται σε στρατηγικό ενεργειακό κόμβο της Ευρώπης για τη μεταφορά φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Μέσω ενός εκτεταμένου δικτύου αγωγών, πλωτών σταθμών LNG και διεθνών διασυνδέσεων, εξασφαλίζει ενεργειακή ασφάλεια, τόσο για την ίδια όσο και για τις βαλκανικές και τις αγορές της κεντρικής Ευρώπης.

Συγκεκριμένα:

Η Ελλάδα αποτελεί τη βασική νότια πύλη εισόδου LNG για την Ευρώπη, με κύριες πύλες εισαγωγής τις ΗΠΑ.

Το αέριο εισάγεται και διανέμεται ως εξής:

• Ο Τερματικός Σταθμός Ρεβυθούσας: Ο χερσαίος τερματικός σταθμός που λειτουργεί από τον Διαχειριστής Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΔΕΣΦΑ), που είναι διαχειριστής του συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου στην Ελλάδα και διαθέτει συνολική χωρητικότητα αποθήκευσης 225.000 κυβικά μέτρα LNG.
• Η FSRU Αλεξανδρούπολης (Πλωτή Μονάδα Αποθήκευσης και Επαναεριοποίησης Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου), είναι ένα κομβικό ενεργειακό έργο στην Ελλάδα, ανοιχτά της Θράκης, προμηθεύοντας απευθείας την Ελλάδα και τα Βαλκάνια.

Παραθέτω μια επικαιροποιημένη λίστα με 20 από τα μεγαλύτερα επενδυτικά έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη, έχουν ανακοινωθεί ή έχουν ξεκινήσει στην Ελλάδα, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία έως το Σεπτέμβριο 2026.

Επίσης, στις Σκουριές Χαλκιδικής εγκαινιάστηκε πρόσφατα (8/10/2026) μία εμβληματική επένδυση, της Hellas Gold (Ελληνικός χρυσός), που έχει ως στόχο να καθιερώσει την Ελλάδα στις κορυφαίες χώρες παραγωγής χρυσού και χαλκού στην ευρώπη.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η ελληνική οικονομία μπορεί να διαφοροποιήσει σταδιακά το παραγωγικό της πρότυπο και να δημιουργήσει νέες πηγές πλούτου. Καθοριστικό ρόλο στη μετάβαση αυτή, διαδραματίζουν οι τρέχουσες και μελλοντικές επενδύσεις. Η αύξηση των ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων σε σύγχρονο εξοπλισμό, οι ψηφιακές υποδομές, η έρευνα, η καινοτομία και η εκπαίδευση ενισχύουν την παραγωγικότητα των επιχειρήσεων και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την παραγωγή προϊόντων υψηλότερης αξίας. Παράλληλα, οι άμεσες ξένες επενδύσεις, που το 2025 έφτασαν στο ρεκόρ των 12,5 δισ. ευρώ, συμβάλλουν στη μεταφορά τεχνογνωσίας, στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, και στη σύνδεση της ελληνικής οικονομίας με τις διεθνείς αλυσίδες παραγωγής. Η αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων και ιδιαίτερα των χρηματοδοτήσεων για τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την πράσινη μετάβαση, μπορεί να επιταχύνει σημαντικά αυτήν τη διαδικασία.

Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση της εκπαίδευσης και της σύνδεσης των πανεπιστημίων με την παραγωγή. Η σύγχρονη οικονομία απαιτεί εργαζομένους με υψηλό επίπεδο γνώσεων, ψηφιακές δεξιότητες και ικανότητα προσαρμογής στις συνεχείς τεχνολογικές εξελίξεις. Η επένδυση στην εκπαίδευση, στην επαγγελματική κατάρτιση και στη δια βίου μάθηση αποτελεί προϋπόθεση για την αύξηση της παραγωγικότητας και την ενίσχυση της καινοτομίας. Παράλληλα, η στενότερη συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, μπορεί να μετατρέψει την επιστημονική γνώση σε νέα προϊόντα, υπηρεσίες και επιχειρηματικές δραστηριότητες με υψηλή προστιθέμενη αξία.

Η μετάβαση αυτή συνδέεται επίσης με την ανάγκη δημιουργίας ενός πιο φιλικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Η απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών, η ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης, η σταθερότητα του φορολογικού συστήματος, η ενίσχυση του ανταγωνισμού και η ευκολότερη πρόσβαση των επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την προσέλκυση επενδύσεων και την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερο μέγεθος, να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες και να αυξήσουν την εξαγωγική τους δραστηριότητα.

Η μετάβαση της ελληνικής οικονομίας σε οικονομία υψηλής προστιθέμενης αξίας δεν είναι μια διαδικασία που ολοκληρώνεται σε σύντομο χρονικό διάστημα. Απαιτεί συνέπεια στη χάραξη πολιτικών, επενδύσεις, θεσμικές μεταρρυθμίσεις και στενή συνεργασία μεταξύ κράτους, επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και κοινωνίας.

Τα οφέλη, όμως, είναι ιδιαίτερα σημαντικά:

Η αύξηση της παραγωγικότητας - που μαζί με τις επενδύσεις, αποτελούν το ‘Αλφα και το Ωμέγα της οικονομικής ανάπτυξης - , οδηγεί σε υψηλότερους μισθούς, δημιουργεί περισσότερες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, ενισχύει τις εξαγωγές, βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα και αυξάνει τα δημόσια έσοδα, τα οποία μπορούν να χρηματοδοτήσουν καλύτερες κοινωνικές υπηρεσίες και υποδομές.

Τούτων δοθέντων, η μετάβαση της Ελλάδας σε μια οικονομία υψηλής προστιθέμενης αξίας αποτελεί τη σημαντικότερη ίσως πρόκληση, αλλά και ευκαιρία των επόμενων δεκαετιών. Σε έναν κόσμο όπου η γνώση, η τεχνολογία και η καινοτομία αποτελούν τους βασικούς συντελεστές παραγωγής, η χώρα οφείλει να αξιοποιήσει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και να επενδύσει συστηματικά στο ανθρώπινο κεφάλαιο, στην έρευνα και στις σύγχρονες παραγωγικές δραστηριότητες. Μόνο μέσα από αυτή τη στρατηγική μπορεί να επιτύχει βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς κρίσεις και ουσιαστική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών της. Η δημιουργία μιας οικονομίας που βασίζεται στην ποιότητα, στην καινοτομία και στην υψηλή προστιθέμενη αξία, αποτελεί τη σταθερότερη βάση για την ευημερία των επόμενων γενεών και για τη διασφάλιση της θέσης της Ελλάδας σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό και ανταγωνιστικό παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον.

Διαθέσιμα ετήσια στοιχεία του 2024 και μικτή προστιθέμενη αξία σε τρέχουσες τιμές (δισ. ευρώ).

ΠΙΝΑΚΑΣ Προστιθέμενη αξία στις χώρες της ΕΕ (2024)

Παρατηρήσεις:

1 - Σημαντική διευκρίνιση: τα παραπάνω είναι ενδεικτικές στρογγυλοποιήσεις. Η Eurostat ορίζει την προστιθέμενη αξία (GVA) ως την αξία της παραγωγής μείον την ενδιάμεση κατανάλωση και παρέχει τα στοιχεία σε εκατ. ευρώ (δισεκατομμύρια).

2 - Για το 2024, η Eurostat αναφέρει ότι στην ΕΕ συνολικά οι υπηρεσίες ήταν 73,6%,του ΑΕΠ, η βιομηχανία 19,1%, οι κατασκευές 5,6% και η γεωργία 1,8% της συνολικής προστιθέμενης αξίας.