Ο φόβος των μαζών

Γράφει ο Ηλίας Καραβόλιας

Ο τίτλος που επέλεξα είναι τίτλος βιβλίου του Γάλλου διανοητή Etienne Ballibar (σημ: κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πλέθρον).

Αυτό στο οποίο θέλω να αναφερθώ το τοποθετώ έξω από την τρέχουσα γεωπολιτική αναστάτωση στη Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή όπου τα αμερικανο-ρωσικά συμφέροντα και το στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα σέρνουν τις χώρες σε μιλιταρισμό και τεχνητές αντιπαλότητες (σημ: αυτό συμβαίνει τόσο με τη διπλωματία των αγωγών όσο και με τις ΑΟΖ).

Υπάρχει εδώ και καιρό μια άλλη αναταραχή σε παγκόσμιο επίπεδο: Χιλή, Χονγκ Κονγκ, Ιράν, Λίβανος, Υεμένη, Κονγκό.

Οι μάζες εξεγείρονται και αυτές οι εξεγέρσεις μοιάζουν σαν μια ενιαία διαπλανητική διαμαρτυρία των πολλών που δεν απολαμβάνουν τα οφέλη της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας αλλά εισπράττουν τις ανισότητες και τις αδικίες που αυτή γεννάει.

Είτε αφορά τις αυξήσεις στα δημόσια αγαθά (τιμή εισιτηρίου στη Χιλή) είτε τους καθεστωτικούς αποκλεισμούς απο τη δημοκρατία και τα βασικά αγαθά επιβίωσης (Υεμένη, Κονγκό, Χονγκ Κονγκ) οι πλατείες γεμίζουν πλέον με ετερόκλητα πλήθη που συνασπίζονται ως ''μάζα''. Απέναντί τους έχουν δύο εχθρούς (θεωρητικά): τις ελίτ και την εξουσία. Και εδώ χρειάζεται να μιλήσουμε με απλή γλώσσα.

Οι φτωχοί στους δρόμους, με τις μάσκες του Joker και του Γκάι Φωκς απο το V for Vendetta, αντιδρούν απέναντι στο δικό τους συλλογικό ασυνείδητο, δηλαδή απέναντι στο γλωσσολογικό και νομικο-λογοθετικό σύστημα, που ρυθμίζει την καθημερινότητά τους με όρους ακραίας λιτότητας και εξουσιαστικής επιβολής. Ξέρω ότι αυτές οι θεωρητικές εκδοχές δεν ωφελούν τα σχήματα ορθολογικής ανάλυσης. Διότι φρονώ οτι χρειαζόμαστε εκλογικευμένες προσεγγίσεις για να κατανοήσουμε τουλάχιστον τη βίαιη καταστολή σε δρόμους και πλατείες της υφηλίου. Και αυτό γιατί είναι ανομοιογενείς οι ρίζες των συμβάντων. Και ως τέτοιες χρήζουν προσοχής όσον αφορά γενικεύσεις και υπεραπλούστευση συμπερασμάτων και θέσεων.

Ας ξετυλίξουμε το κουβάρι των νοημάτων. Η εξουσία παντού ζει απο την καταστολή. Την ίδια ώρα που επιβάλλεται από τον μανιακό παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό μια βιοπολιτική που συμβαδίζει με το σιδερένιο χέρι του Κράτους και το δόγμα ''νόμος και τάξη''.

Οι μάζες φωνάζουν για περισσότερο εισόδημα, για περισσότερο κοινωνικό Κράτος και φυσικά για περισσότερη ελευθερία επιλογών κατανάλωσης και τρόπου ζωής. Τα ατομικά και συλλογικά δικαιώματα, αφού πρώτα εχουν εκχωρηθεί σχεδόν εκουσίως στις πολιτικές ελίτ και στις ισχυρές οικονομικές ολιγαρχίες, επανέρχονται ως ζητούμενα δικαιοσύνης, ως διακυβεύματα ισότητας.

Το σύστημα παγκοσμίως στηρίζεται στην αιώνια σύμπραξη κράτους-αγορών. Στη συνεργασία εξουσίας-οικονομίας. Διαφεύγει από τις μάζες ο πυρήνας του χαώδους συστημικού status. Διαφεύγει από τις μάζες η ουσία του συμβάντος, η ουσία της εξέγερσης. Ανάκτορα δεν φαίνονται σε κανέναν ορίζοντα.

Καμία επανάσταση δεν μοιάζει πιθανή να πετύχει. Είναι όμως ορατός στον ορίζοντα ο φόβος των μαζών. Και αν οι ελίτ της πλανητικής οικονομίας-καζίνο δεν τον νιώθουν τόσο το χειρότερο για αυτές, τόσο το χειρότερο για το ασταθές πολυπολικό σύστημα οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος. Πρέπει οι πολιτικές ηγεσίες και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα να ζουν με τον φόβο της μάζας.

Χωρίς αυτόν θα αυθαιρετούν στον σχεδιασμό τους και θα μετατρέπουν τις κοινωνίες σε μόνιμες εστίες ανάφλεξης...