Θ. Ζέλκας: Κάθε θαύμα τρεις ημέρες

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο

Θάνος Ζέλκας

Η συλλογική μας μνήμη ως λαός φαίνεται να αντιμετωπίζει πρόβλημα όσον αφορά τη διατήρηση σημαντικών γεγονότων και επώδυνων εμπειριών. Συχνά, απαιτείται να συμβεί ένα δυσάρεστο γεγονός, μια καταστροφή ή μια μεγάλη κρίση, για να στρέψουμε την προσοχή μας σε ένα πρόβλημα. Ωστόσο, αυτή η προσοχή σπάνια διαρκεί αρκετά για να οδηγήσει σε ουσιαστική αλλαγή. “Κάθε θαύμα τρεις ημέρες, το μεγάλο τέσσερις”, κατά τη λαϊκή ρήση. Αντίθετα, παρατηρούμε ότι, μόλις η επικαιρότητα αλλάξει θεματολογία, το ζήτημα που μας απασχόλησε τόσο έντονα ξεχνιέται.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της "βραχείας” μνήμης είναι οι φυσικές καταστροφές, όπως πυρκαγιές, πλημμύρες ή σεισμοί. Όταν συμβαίνουν τέτοια γεγονότα, η κοινή γνώμη, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και οι αρχές ενεργοποιούνται άμεσα. Γίνονται συζητήσεις για την πρόληψη, την ανάγκη υποδομών, και τη σημασία της διαχείρισης κρίσεων. Παρ’ όλα αυτά, λίγες εβδομάδες ή μήνες μετά, το ενδιαφέρον ατονεί. Τα μέτρα που προτάθηκαν είτε δεν υλοποιούνται είτε δεν διατηρούνται σε μακροπρόθεσμο επίπεδο.

Αυτή η συμπεριφορά δεν αφορά μόνο φυσικές καταστροφές. Η σύγκρουση των τρένων στα Τέμπη με τους δεκάδες νεκρούς, κυρίως νεαρά παιδιά, είναι ένα ακόμα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αν οι συγγενείς των νεκρών και κάποιοι ευαισθητοποιημένοι πολίτες δεν προσπαθούσαν να κρατήσουν “ζωντανό” το θέμα, θα είχε ήδη ξεχαστεί. Βλέπετε, η κοινωνία τέτοια γεγονότα προσπαθεί να τα απωθήσει στο ασυνείδητο. Τις περισσότερες φορές χωρίς να έχει “πάρει το μάθημά της”. Άρα είμαστε καταδικασμένοι να τα ξαναζήσουμε. Όχι γιατί η ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά επειδή το κακό θα ξαναέρθει αν δεν ληφθούν τα μέτρα για να προληφθεί.

Το που οφείλεται αυτή η “βραχεία” μνήμη, αρχικά ίσως θα έπρεπε να εξεταστεί υπό το πρίσμα της ψυχολογίας. Κανείς δεν θέλει να ζει και να ξαναζεί το τραύμα του. Οπότε ίσως είναι ένας μηχανισμός άμυνας να επιζητούμε κάτι που θα μας απομακρύνει από εκείνη την εμπειρία. Από την άλλη, υπάρχει η αίσθηση ότι η ταχύτητα και οι απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής, μας έχουν μάλλον αποσυνδέσει από τα ίδια τα γεγονότα. Η πληροφορία αλλάζει με πολύ γρήγορους ρυθμούς και δεν υπάρχει ο χρόνος να εμπεδώσουμε κάτι το οποίο επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα τις ζωές μας.

Στην εποχή της κατανάλωσης, ακόμα και η ίδια η είδηση είναι ένα προϊόν προς κατανάλωση. Σε πολύ μικρό διάστημα εξαπλώνεται, καταναλώνεται κυρίως ως τίτλος - όχι ως περιεχόμενο - και στο τέλος καταλήγει στο αρχείο. Πριν το καταλάβουμε, έρχεται το επόμενο γεγονός που τραβάει πάνω του τα φώτα και έχουμε ξεχάσει γιατί είχε εξαντληθεί η υπομονή μας.

Μέσα σε αυτό το μοτίβο, η ζωή μας εξακολουθεί να οδεύει προς το χειρότερο. Η ατιμωρησία τρέφει ακόμα περισσότερο τα πνευματικά της παιδιά, δηλαδή την ασυδοσία και την αυθάδεια. Αυτά με τη σειρά τους γεννούν έναν φαύλο κύκλο αδράνειας και απογοήτευσης. Η ασυδοσία βρίσκει έδαφος να εξαπλωθεί, καθώς η συλλογική μνήμη μας αποτυγχάνει να απαιτήσει λογοδοσία. Η αυθάδεια, από την άλλη, ενισχύεται όταν οι υπεύθυνοι αντιλαμβάνονται ότι η κοινωνία θα ξεχάσει γρήγορα τις παραλείψεις, τις αποτυχίες ή τις αδικίες. Έτσι, κάθε νέο γεγονός δεν γίνεται αφορμή για αλλαγή, αλλά προστίθεται σε έναν σωρό από αναξιοποίητα μαθήματα.

Όλα αυτά οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην αποχαύνωση της κοινωνίας και στην απόλυτη στέρηση των αντανακλαστικών της. Ως εκ τούτου, είναι απόλυτα λογικό να εντυπωσιάζεται από τα λαμπερά “δώρα των Δαναών” και να “καταπίνει αμάσητο” ό,τι της σερβίρουν αυτοί που γνωρίζουν τις αδυναμίες της. Κάτι γραφικές καρικατούρες που παριστάνουν τους ηγέτες μαζί με τον τραγελαφικό συρφετό τους.

Ο άρτος και τα θεάματα μαζί με κάτι καθρεφτάκια που μοιράζουν μαζί με τις φθηνές τους υποσχέσεις, μας κόστισε ήδη και θα μας κοστίσει πολύ περισσότερο στο μέλλον. Γιατί αυτοί θα κάνουν τα πάντα για να μείνουν γαντζωμένοι στις καρέκλες τους, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις της ούτως ή άλλως κατώτερης των περιστάσεων διακυβέρνησής τους.