Διάβρωση Ακτών: Τεράστιος περιβαλλοντικός και οικονομικός κίνδυνος

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΤΗΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ ΝΙΚΟΣ ΚΑΣΕΡΗΣ Σε δύο άρθρα μας τον Αύγουστο (5/8) και το Δεκέμβρη (23/12) του 2010 είχαμε αναφερθεί στο φαινόμενο της διάβρωσης των δυτικών ακτών του νησιού μας γράφοντας για τις αιτίες και τονίζοντας τους κινδύνους, τόσο περιβαλλοντικούς όσο και οικονομικούς και κοινωνικούς.. Το φαινόμενο στην Ευρώπη Το φαινόμενο αυτό δεν είναι τοπικό, ούτε καν ελληνικό αλλά υπάρχει σε πολλές χώρες της Ευρώπης και του υπόλοιπου κόσμου. Σύμφωνα με τη μελέτη «Ζώντας με τη Διάβρωση των Ακτών στην Ευρώπη» που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και δημοσιοποιήθηκε το Μάιο του 2004, το ένα πέμπτο των ακτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει υποστεί εκτεταμένη διάβρωση. Σε πολλές χώρες το έδαφος υποχωρεί από μισό έως και δεκαπέντε(!) μέτρα κάθε χρόνο. Σύμφωνα λοιπόν με τη μελέτη το σημαντικότερο πρόβλημα αντιμετωπίζει η Πολωνία, της οποίας έχουν υποστεί διάβρωση περισσότερες από τις μισές ακτές (55%, και ακολουθούν η Κύπρος (37,8%), η Λεττονία (32,8%), η Ελλάδα (28,6%), η Πορτογαλία (28,5%) και το Βέλγιο (25,5%). Οι αιτίες του φαινομένου Οι αιτίες διάβρωσης είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, για κάθε χώρα διαφορετικές. Για παράδειγμα, οι ιταλικές και ελληνικές ακτές πλήττονται από την ταχεία αστικοποίηση. Η ταχεία ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών έχει διαταράξει τη φυσική διαδικασία «ανανέωσης», δηλαδή την αντικατάσταση της άμμου από υλικά που μεταφέρουν οι ποταμοί, ιζήματα και υποθαλάσσιες συσσωρεύσεις άμμου. Κάθε χρόνο εκατομμύρια τόνοι άμμου που απαιτούνται για την αποκατάσταση των παράκτιων φυσικών οικοτόπων στην Ευρώπη και που θα κατέληγαν με φυσικές διαδικασίες στα παράκτια οικοσυστήματα χρησιμοποιούνται για κατασκευές ή μπλοκάρονται από φράγματα ποταμών και τεχνικά έργα, με αποτέλεσμα να εξαφανίζονται τα φυσικά μέσα αντιμετώπισης των δυνάμεων της θάλασσας. Ένας άλλος λόγος, όσο παράξενο και να ακούγεται, είναι η εγκατάλειψη της γεωργίας και η μη μεταφορά υλικών από τη στεριά προς τη θάλασσα αφού το χώμα των χωραφιών έχει μετά από χρόνια αγρανάπαυσης σκληρύνει. Επειδή λοιπόν οι ακτές αυτές είναι προσχωσιγενείς η μη τροφοδότησή τους από τη στεριά διαταράσσει την ισορροπία αφήνοντας τη δύναμη της θάλασσας να ενεργεί μόνη. Σε αυτό θα πρέπει να προσθέσουμε και την ένταση των καιρικών φαινομένων που τα τελευταία χρόνια, προφανώς λόγω κλιματικής αλλαγής, κάνουν πιο έντονο το φαινόμενο. Οι άνθρωποι βλέποντας τα πρώτα σημάδια διάβρωσης και τους ανάλογους κινδύνους για το περιβάλλον και την οικονομία προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο, συχνά με πρόχειρες κατασκευές (βράχια, επιφανειακοί μόλοι κλπ) οι οποίες όμως συχνά, αν όχι πάντα, επιδεινώνουν τα φαινόμενα διάβρωσης. Πολλές δε φορές προσπαθώντας να εξομαλύνουμε τη νέα κατάσταση επεμβαίνουμε εκ νέου με πιο καταστροφικές συνέπειες, όπως δείχνουν τα έργα που έγιναν σε περιοχές της Ρόδου (πχ Σορωνή). Η πρώτη αντίδραση από το Λιμενικό Ταμείο Λόγω του υψηλού κόστους αλλά και της έκτασης του φαινομένου που αφορά όλη τη Δυτική ακτογραμμή από την Κάμειρο έως την πόλη της Ρόδου, το Λιμενικό Ταμείο Ν. Δωδεκανήσου στη συνεδρίασή του της 26 Μαρτίου 2010 (!) ανέθεσε στον Γ. Διακογεωργίου τη σύνταξη φακέλου για την ανάθεση υποστηρικτικών μελετών και οριστικής μελέτης για το έργο «Προστασία των βορειοδυτικών ακτών νήσου Ρόδου». Η κατάσταση σήμερα Ο φάκελος σήμερα έχει παραδοθεί από τον κ. Διακογεωργίου στο Λιμενικό Ταμείο το οποίο με τη σειρά του, λόγω έλλειψης δικών του πόρων, τον έχει καταθέσει στην ενδιάμεση διαχειριστική αρχή Ν. Αιγαίου ώστε να μπορέσει να χρηματοδοτηθεί σε πρώτη φάση η σύνταξη της μελέτης η οποία προϋπολογίζεται στα € 644.000. Ο φάκελος του έργου περιλαμβάνει τις προδιαγραφές και τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά των έργων που πρέπει να λάβει υπόψη του ο μελετητής που θα αναδειχθεί από τον παραπάνω διαγωνισμό όταν και εφόσον αυτός πραγματοποιηθεί. Τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των έργων Τα έργα θα πρέπει να ανακόπτουν τη διάβρωση και να σταθεροποιούν την ακτογραμμή στη θέση που βρίσκεται σήμερα ή και προωθώντας την προς τη θάλασσα. Κάθε περιοχή προτείνεται να αποτελεί ένα αυτόνομο υδροδυναμικό σύστημα ώστε τα έργα να μην επηρεάζουν την ακτή πέραν των ορίων του συστήματος αυτού. Θα πρέπει να αποφευχθεί η πρόταση διάταξης έργων η οποία θα ανακόπτει την κατά μήκος της ακτής στερεομεταφορά. Τα έργα μπορεί να είναι ήπια ή σε μερικές περιπτώσεις να υπάρξει και αποφυγή οποιουδήποτε έργου (do nothing). Τα υλικά από την άλλη πλευρά θα είναι κυρίως φυσικά πετρώματα, κατάλληλα ιζήματα, ξύλο ενώ θα πρέπει κατά το δυνατόν να υπάρξει αποφυγή ορατών τμημάτων από σκυρόδεμα. Τα έργα δε θα πρέπει να μην αποκόπτουν τη θέα προς τη θάλασσα και να μην υπερβαίνουν το ένα μέτρο και είκοσι εκατοστά (1.20μ) ενώ πρέπει να είναι ασφαλή για τους λουόμενους και για άλλους χρήστες της παραλίας. Η κατασκευή τους δεν πρέπει να επιτρέπει την κατακράτηση νεκρών φυκιών. Προβλέπεται τέλος να προτείνονται έργα ναυταθλητισμού σε επιλεγμένες θέσεις (μία κάθε 1000 μέτρα προστατευόμενου μετώπου) Ο χώρος και ο χρόνος Καταλαβαίνει κανείς πως θα ήταν αδύνατο να καλυφθεί όλη η προβληματική δυτική ακτή από το Ενυδρείο έως την Κάμειρο. Επελέγη λοιπόν να προστατευτούν σε πρώτη φάση οικιστικές περιοχές ενώ για την περιοχή της Σορωνής και Φανών θα χρησιμοποιηθεί παλαιότερη μελέτη του Δήμου Καμείρου. Παρόλο που η διαχειριστική αρχή είναι θετική για την ένταξη της μελέτης και εκφράζεται αισιοδοξία για τη χρηματοδότησή της, ο χρόνος που απαιτείται από σήμερα έως την έναρξη των έργων δεν μπορεί να είναι λιγότερο από δύο χρόνια, στην καλύτερη περίπτωση και αφού βέβαια βρεθεί χρηματοδότηση για τη μελέτη αλλά και την κατασκευή του έργου. Το λιμανάκι των Φανών Με την ευκαιρία της έρευνας μας αυτής, τα Οικολογικά Ροδιακά έμαθαν και για τα σχέδια για το λιμανάκι των Φανών που σήμερα έχει κλείσει λόγω προσχώσεων στο στόμιό του εγκλωβίζοντας τα σκάφη μέσα (!). Η σύνδεση που κάνουμε δεν είναι τυχαία αφού ειδικοί ισχυρίζονται ότι το σημερινό πρόβλημα έχει σχέση με τους μόλους που έχουν γίνει δίπλα από το λιμανάκι. Είναι ενδεικτικό ότι οι επεμβάσεις καθαρισμού και απομάκρυνσης υλικών που γίνονταν κάθε χρόνο τώρα πρέπει να γίνονται κάθε διετία. Έχουν λοιπόν ήδη κατατεθεί τρεις προτάσεις μελετών (μία από μελετητή στη Ρόδο και δύο από Αθήνα) και τις επόμενες μέρες θα γίνει η ανάδειξη του ανάδοχου μελετητή. Η υλοποίηση του έργου θα κοστίσει το λιγότερο 1.5 εκατομμύριο ευρώ σύμφωνα με πληροφορίες ειδικών. Αντί επιλόγου Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι είναι μάλλον η τελευταία ευκαιρία για την αποκατάσταση, στο μέτρο του δυνατού, του προβλήματος. Όμως πρέπει να σκεφτούμε ότι εάν δεν εξαλειφθούν τα αίτια που δημιουργούν το φαινόμενο της διάβρωσης, όπως αυτά περιγράφονται από τους ειδικούς είναι σίγουρο ότι θα πετάξουμε αρκετά εκατομμύρια για ακόμα μια φορά κυριολεκτικά στη θάλασσα.